اندیشه اسلامی 2
۱۳۹۷/۱۱/۱۳به نام خداوند قادر و متعال
درس اندیشه اسلامی 2 نویسندگان: دکتر علی غفارزاده و دکتر حسین عزیزی. زحمات استاد آقای دکتر محمدجواد فرقانی یوشانلو پاییز 94. با نهایت احترام: داود صادقی
اولین سئوال ص 21 : دو بخش اصلی مباحث نبوت کدامند؟ نام برده و هر یک را مختصراً توضیح دهید.
ج: نبوت عامــه و نبوت خاصـــه.
منظور از نبوت عامه، مجموعه مباحثی است که به پیامبر معینی اختصاص ندارد و درباره امور مشترک میان همه پیامبران بحث می کند.
اما نبوت خاصه، درباره نبوت یکی از پیامبران بحث و گفتگو می کند. مانند: حضرت محمد / حضرت عیسی.
ص 21 : دو عنصر محوری نبوت کدامند؟
ج: یکی وحی و دیگری پیامبر می باشد.
1) ص 21 : پیامبر کیست ؟ تعریف کنید.
ج: پیامبر، بشری است که برای هدایت انسانها برانگیخته شده تا معارفی را بدون واسطه انسانی دیگر، از مبدأ الهی دریافت و ابلاغ کند.
2) ص 21 : وحی چیست ؟
ج: وحی، پیام الهی است که از سوی خداوند به پیامبران داده می شود.
3) ص 21 : آیا وحی با کشف و شهود و تجربی دینی تفاوتی دارد؟ یا خیر؟ مختصراً توضیح دهید.
ج: بله تفاوت دارد. وحی، از هر گونه دخالت ذهنی خالی است و از سوی خداوند به برخی از انسانهای برگزیده افاضه می شود. ولی کشف و شهود، معمولاً بر اثر ریاضت نفس برای برخی ممکن می گردد که از انسانی دیگر آغاز می شود.
4) ص 21 : آیا اساساً ضرورتی در برانگیخته (بعثت) پیامبران در جوامع بشری وجود دارد؟ توضیح دهید.
ج ص27: ضرورت بعثت انبیا به لحاظ نظری، از مهم ترین مباحث اعتقادی و کلامی است. و موضوع نبوت، از مهمترین و اولین دغدغه های کلامی و فکری اندیشمندان خدا باور است؛ زیرا بسیاری از اندیشه های بنیادین بر آن مبتنی است.
5) ص 21 : تعالیم انبیاء الهی به کدام ساحت از ساحت های زندگی انسان تعلق دارد؟
ج ص 86: اسلام به عنوان واپسین و کامل ترین دین الهی و آسمانی، به همه ساحت های حیات انسان اعم از: دنیوی و اخروی/ فردی و اجتماعی/ مادی و معنوی و همچنین بر هدایت و راهنمایی انسان به سوی خدا و آخرت و در نتیجه تامین سعادت اخروی انسان ها پرداخته است.
6) ص 24 : قید تعریف پیامبر کدامند؟ هر کدام را در جمله ای بنویسید.
ج ص 22:
پیامبر بشر است؛ یعنی خداوند قادر و متعال برای هدایت بشر، کسانی از نوع خودشان را فرستاده است.
پیامبران برای هدایت انسانها آمده اند؛ یعنی راه های خوب و بد/ رذایل و فضایل/ راه های رسیدن به فلسفه و تکامل را نشان می دهند.
پیامبران از سوی خداوند برای انجام ماموریتی در میان خلق برانگیخته و در برابر این ماموریت احساس مسئولیت می کنند.
میراث پیامبران؛ کتاب های آسمانی است که از عالم الوهیت نشئت گرفته است.
دریافت و ابلاغ پیام الهی است که بدون کم و کاستی به مردم ابلاغ می گردد.
7) ص 25 : معنای لغوی و اصطلاحی وحی کدامند؟ توضیح دهید.
ج ص 24: در لغت: اشاره/ سرعت/ تفهیم و القای پنهانی مطلبی به دیگران/ اعلام در خفا و نوشتن ... است. که در تمام این موارد تفهیم سّری و سریع نهفته است.
و اما اصطلاحی: وحی رسالی یا تشریعی می باشد که بصورت مطلق و خالی از قرینه بیان می شود.
8) ص 26 : معنای پنج گانه وحی در قرآن را مختصراً بنویسید.
ج ص 24: 1- اشاره پنهانی{حضرت ذکریا و داشتن فرزند} 2- هدایت غریزی و طبیعی{همه موجودات برای بقا و تداوم حیات خود از غرایزی برخوردارند. زنبور عسل} 3- الهام یا وحی غیر رسالی{ناگهان درخششی در انسان بوجود می آید و راه بر او روشن می گردد} مادر موسی و شیر دادن به او. 4- وحی رسالی یا تشریعی{از سوی خداوند به برخی از انسانهای برگزیده افاضه می شود}5- وسوسه های شیطانی. ترفندهای شیطان، پرشتاب، پنهان و مرموز است.
9) ص 28 : وحی و نبوغ چه تفاوتی با هم دارند؟
10) ج ص24: وحی از سوی خداوند به برخی از انسانهای برگزیده افاضه می شود. که این ویژگی، وحی را هم از نبوغ و هم از کشف و شهود متمایز می سازد و بر جایگاه برتر می نشاند. نبوغ؛ نوعی توان بالای ذهنی است که برخی افراد را بدون نیاز به طی مراحل علمی لازم و معمول، به درک حقایق توفیق می دهد. که عقل قادر به درک آنها می باشد. ولی در مورد وحی عقل قادر نیست.
11) ص 28 : فرق بین کشف و شهود و وحی را بنویسید.
ج ص 24: وحی، از هر گونه دخالت ذهنی خالی است و از سوی خداوند به برخی از انسانهای برگزیده افاضه می شود. ولی کشف و شهود، معمولاً بر اثر ریاضت نفس برای برخی ممکن می گردد که از انسانی دیگر آغاز می شود.
12) ص 29 : برهان اثبات ضرورت نبوت، با تاکید بر هدف خلقت را مختصراً بنویسید.
ج ص 25: این برهان بر سه پیش فرض و اصل استوار است.
o خداوند حکیم است و حکمت خداوند اقتضاء می کند که آفرینش این جهان، هدفمند باشد.
o تمام زندگی دنیا و کارهای اختیاری انسان مقدمه رسیدن به سعادت اخروی و ابدی است.
o همه هستی، در غایت حرکت پیوسته خود، کمال واقعی و سعادت خویش را دنبال می کند.
13) ص 41 : سه نظریه معروف رابطه ی علم و دین کدامند ؟ نظریه درست کدام است ؟ مختصراً توضیح دهید.
ج ص 42: 1- نظریه تمایز علم و دین 2- نظریه مکمل بودن علم و دین 3- نظریه تعامل و راه حل های احتمالی. نظریه ی مکمل بودن علم و دین درست است. یعنی علم و الهیات مقولاتی هستند که بر مبنای روش ها و اهداف متفاوت برای موضوعات واحد ارتباط برقرار می نمایند.
14) ص 50 : معجزه را تعریف کنید.
ج ص 49: پدیده ای است خارق العاده و خارج از نظامات علت و معلول شناخته شده ی مادی که برای اثبات دعوی نبوت، همزمان با تحدی(دعوت به مقابله) از جانب مدّعی نبوت به اذن خاص الهی صادر می شود.
15) ص 52 : پنج راه از راه های گوناگون شناخت قرآن را بنویسید.
ج ص50:
1- مطالعه محتوایی قرآن در پرتو اصول پذیرفته شده علمی و عقلی.
2- مطالعه تاریخی و سند شناختی قرآن.
3- مطالعه قرآن از نگاه صاحب نظران و قرآن شناسان.
4- مطالعه قرآن از نگاه قرآن.
5- مطالعه قرآن به اعتبار سازگاری و ناسازگاری آیات با یکدیگر.
16) ص 53 : سه دلیل بر اعجاز قرآن کدامند ؟ نام برده و یکی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص 52: تحدی به متن قرآن / امی بودن پیامبر / همانندی آیات. تحدی به متن قرآن : این دسته از آیات تصریح می کند که قرآن، کلام خداست؛ یعنی با همین الفاظ و متن از مقام ربوبی صادر شده و پیامبر گرامی نیز آن را با همین الفاظ دریافت کرده است.
17) ص 61 : شواهد تاریخی مصنویت قرآن از تحریف را بنویسید.
ج ص61: الف) حافظه شگرف عرب معاصر و علاقه مفرط آنان به حفظ و قرائت قرآن به سبب فصاحت و بلاغت و آهنگ خارق العاده آن. ب) انس فراوان مسلمانان با قرآن و حفظ و تلاوت آن. ج) دستورها و توصیه های ویژه پیامبر گرامی درباره تلاوت، کتابت، حفظ و جمع آوری قرآن. د) تقدس قرآن نزد مسلمانان و حساس بودن آنان به هرگونه تغییر در آن. هه) مطرح نشدن مسئله تحریف قرآن در ضمن انتقادهایی که از سوی صحابه و ائمه اهل بیت به زمامداران شده است.
18) ص 62 : دلایل روایی مصونیت قرآن از تحریف را بنویسید.
ج ص61: الف)حدیث ثقلین که به صورت متواتر در منابع روایی شیعه و اهل سنت نقل شده است. قرآن و عترت پیامبر دو گوهر گران سنگی هستند که امت اسلام با تمسک به آن دو هرگز گمراه نخواهند شد. ب) روایات پرشماری هستند که قرآن را مرجع و محک بازشناسی آراء و تمایلات و جریان های حق و باطل می دانند؛ از جمله روایتی از رسول خدا آمده است: آن گاه که فتنه ها چون پاره های شب تار بر شما مشتبه شدند قرآن را دریابید. ج) روایاتی که بر ضرورت محک زدن روایات با قرآن و کنار گذاردن روایات مخالف قرآن تاکید می کنند.
19) ص 67 : دو ویژگی مهم رسالت پیامبر اسلام کدامند؟ یکی را توضیح دهید.
ج ص66: یکی عمومی و جهانی بودن آن و دیگری خاتم پیامبران بودن است. و دین او آخرین دین و برنامه سعادت بشری است. موضوع ختم نبوت و خاتمیت پیامبر اسلام یکی از اصول ضروری دین اسلام به شمار می رود که براساس آن، هر مسلمانی اعتقاد دارد که ماجرای پیامبری و نبوت با آمدن حضرت محمد پایان می گیرد و سلسله ای که از حضرت آدم آغاز شده بود به فرجام می رسد و دیگر هیچ پیامبری از سوی خداوند به رسالت برانگیخته نخواهد شد.
20) ص 69 : خاتمیت در قرآن را مختصراً توضیح دهید. ترجمه آیه را بنویسید.
ج ص68: محمد پدر هیچ یک از مردان شما نیست، ولی فرستاده خدا و خاتم پیامبران است و خدا همواره بر هر چیزی دانا است. صرف نظر از برخی شبهات بی اساس که برخی منکران به ویژه فرقه ضاله بهائیت در دلالت این آیه مطرح کرده اند، می توان گفت که از صدر اسلام تاکنون، همه صاحب نظران در موضوع خاتمیت، آنرا مستند خویش قرار داده اند.
21) ص 70 : خاتمیت در احدایث را بنویسید.
ج ص69: هنگامی که پیامبر اسلام با شماری از اصحاب خویش مدینه را بسوی غزوه تبوک ترک می گفتند، علی برای شرکت در جنگ از آن حضرت اجازه خواست. پیامبر اجازه نداد. علی بسیار غمگین شد و اشک از چشمانش جاری گشت. پیامبر فرمودند: آیا نمی خواهی برای من به منزلت هارون برای موسی باشی؟ جزآنکه پس از من پیامبری نخواهد آمد.
22) ص 70 : مبانی ختم نبوت کدامند؟ نام برده و یکی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص69: الف) جهانی بودن و جاودانگی دین اسلام. ب) جامعیت دین اسلام. ج) مراتب دین.
جامعیت دین اسلام : توجه اسلام به همه جوانب مادی و معنوی، فردی و اجتماعی، نشانه جامعیت و همه جانبه بودن آموزه های دینی و مهم ترین رکن جاودانگی آن است.
23) ص 73 : حکمت ختم نبوت تبلیغی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص72: وای بر کسانی که کتاب از خود می نویسند و می گویند که از جانب خدا است. در دوره خاتمیت مردم این قابلیت را یافته و به اندازه ای از رشد و بلوغ رسیده بودند که این وظیفه بر عهده خود آنان گذاشته شود. از این روی است که می گوییم یکی از ارکان ختم نبوت تبلیغی، بلوغ اجتماعی بشر در زمان ظهور پیامبر بزرگ اسلام است.
24) ص 75 : دو مبنای حکمت ختم نبوت تشریعی را نام برده و یکی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص 74: الف) اسلام و مقتضیات زمان ب) ویژگی های سیستم قانونگذاری در اسلام و عناصر پویایی آن. ص 76. احتیاجات واقعی بشر در طول زمان تغییر می کند و بشر در هر زمان نیاز خاصی دارد. محور مقتضیات زمان، نیازهای بشر است. به این معنا پذیرفتنی است و ما معتقدیم نیازهای انسان در حال تغییر است، لیکن قوانین اسلام می تواند پاسخگوی نیازهای متغیر انسان ها در زمان های مختلف باشد.
25) ص 91 : علل و عوارض سکولاریسم کدامند؟ 5 مورد را نام برده و یکی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص91:
1- محتوای متون دینی مسیحیت ( تفکیک دین و دولت ).
2- فقدان قوانین اجتماعی و حکومتی در مسیحیت.
3- فساد مالی و اخلاقی در دستگاه کلیسا.
4- جزمیت، مصونیت و خشونت کلیسا.
5- جنبش اصلاح دینی.
فقدان قوانین اجتماعی و حکومتی در مسیحیت : مسیحیان که خود را تا نیمه اول قرن یکم میلادی موظف به پیروی از دستورات تورات می دانستند، از آن به بعد شریعت موسی را که مشتمل بر بعضی احکام اجتماعی بود، نسخ و لغو کردند و عملاً آیین مسیحیت در دستورات فردی و اندک خلاصه شد و این، زمینه رشد سکولاریسم را فراهم ساخت.
26) ص 96 : سه تفسیر از هدف بعثت پیامبران را نام برده و بنویسید کدام تفسیر درست است مختصراً توضیح دهید. ج ص96:
تفسیر دنیاگرایانه دعوت پیامبران.
تفسیر آخرت گرایانه دعوت پیامبران.
تفسیر جامع گرایانه دعوت پیامبران.
دین تنها برای آخرت است و امور مربوط به عالم سیاست، حکومت، قدرت، اقتصاد، فرهنگ و ... به خود مردم وانهاده شده است. این نگرش که قلمرو دین محدود امور معنوی و اخلاقی و دعوت به سوی خداست تا در پرتو آن، سعادت اخروی انسان ها تامین گردد و سایر امور در شان دین نیست.
27) ص 100 : دلایل تفاسیر جامع گرایانی دعوت پیامبران را نام برده و یکی را مختصراً توضیح دهید.
ج ص 100: دلایل برون دینی شامل: برهان های فلسفی اثبات ضرورت نبوت / تجربه ناپذیری حیات آدمی / تعریف امامت. دلایل درون دینی: اهداف پیامبران در قرآن/ سیره عملی پیامبر اسلام / جامعیت دین / مهدویت و احیای دین. تجربه ناپذیری حیات آدمی : اولاً متعلق خطاب پیامبران زندگی آدمی است؛ ثانیاً، زندگی آدمی به رغم گوناگونی حیرت انگیز آن، تجزیه پذیر نیست، بنابراین پیام و دعوت پیامبران، نمی تواند ناظر به بخشی از زندگی آدمی و غافل از بخش دیگر باشد و کسانی که در تفسیر هدف بعثت پیامبران انحصارگرایانه سخن گفته اند، در واقع حقیقت واحد زندگی آدمی را تجزیه کرده اند.
28) ص 107 : جامعیت دین یعنی چه؟
ج ص106: یکی از راه های شناسایی قلمرو دین، جامعیت دین است. به اعتقاد ما اسلام مکتبی جامع، همه جانبه و واقع گراست که در آن، به همه جوانب نیازهای انسان، اعم از دنیوی و اخروی، جسمی و روحی، عقلی و عاطفی و فردی و اجتماعی توجه شده است.
29) ص 110 : مبحث مهدودیت و احیای دین را مختصراً توضیح دهید.
ج ص110 : از خاندان رسول خدا، خلیفه ای به نام مهدی (هدایت یافته) است و خداوند کار او را یک شبه به سامان می رساند. مهدی جا پای پیامبر می نهد و به خطا نمی رود. او عدالت/ لذت/ سعادت و سنت را زنده می نماید.
30) ص181: دلیل نصب جانشینی از سوی امام معصوم چیست؟
ج ص181: به مقتضای حکمت، بر پیامبر نیز واجب بوده است تا امر امت را بدون تکلیف رها نکرده، و جانشینی برای خود تعیین نماید. زیرا ریاست و سرپرستی جامعه امری ضروری و دائمی است که نمی شود آنرا به مردم واگذار نمود.
31) ص181: چند نفر از صاحب نظران علم کلام(متکلمین شیعی) را نام ببرید؟
ج ص181: شیخ مفید و سید مرتضی.
32) ص183: دیدگاه سیاسی پیامبر را در مورد حکومت مختصراً توضیح دهید؟
ج ص183: مبتنی بر ولایت بوده و فقیهان را امین خود نام برده تا زمانی که وارد دستگاه سلطنتی نشده باشند. پیامبر فرموده: اگر زمام امور به کسی واگذار گردد و بداند که در میان ملت از او عالمتر و کارآمدتر وجود دارد و امور را به دستان او نسپارد، وضع ملت همیشه رو به انحطاط و سقوط خواهد بود. مگر اینکه مردم خود اقدام کنند و امور را به اصلح واگذار نمایند.
33) ص186-189: ولایت فقیهان در عصر غیبت بر چند پایه استوار است؟ نام برده و یکی را توضیح دهید؟
ج ص186: بر دو پایه ی مرجعیت دینـــــــی و رهبری و زعامت سیاسی.
در مرجعیت دینی؛ مهم ترین وظیفه، یعنی تفسیر دین بر دوش عالمان و مجتهدان می باشد که معارف دینی را بر مبنای اجتهاد از منابع دین استنباط می کنند و در اختیار عموم قرار می هند.
34) ص190: نظریه ملا احمد نراقی را درباره ولایت فقیه مختصراً توضیح دهید.پاراگراف 3 تا آخر4.
ج ص190: ایشان به صراحت فرموده اند که فقیه را در همه زمینه های سیاسی/ اجتماعی/ اقتصادی و...مبسوط الید دانسته و حاکمیتی غیر از حاکمیت فقیه در جامعه را به رسمیت نمی شناسد. و می فرماید: فقیه؛ بر دو امر ولایت دارد یکی بر آنچه که پیامبر و امام ولایت دارند و دیگری هر عملی که به دین و دنیای مردم مربوط می باشد و ناگزیر باید انجام گیرد.
35) ص191-192: انواع ولایت را نام برده و یکی را به اختصار توضیح دهید.
ج ص192: ولایت تکوینی/ ولایت بر تشریع/ ولایت بر تدبیر.
ولایت تکوینی؛ یعنی سرپرستی موجودات جهان و عالم خارج و تصرف عینی در آنها؛ مانند ولایت نفس بر قوای درونی خودش.
36) ص194-195: سه ویژگی مهم ولایت فقیه غیر از شرایط عمومی مجتهد کدامند؟ نام برده و یکی را به اختصار توضیح دهید.
ج ص 194: اجتهاد مطلق/ عدالت مطلق/ قدرت مدیریت و رهبری.
یکی از شرایط رهبری جامعه دینی در عصر غیبت، فقاهت و اجتهاد مطلق است، فقیه کسی است که بتواند همه مسائل را از منابع دینی استنباط و قدرت اجتهاد او منحصر در مسائل و موضوعات خاصی نباشد.
37) ص : دو نظریه معروف راجع به مشروعیت ولایت فقیه کدامند؟ نام برده و بگویید مهمترین وجه مشترک هر دو نظریه کدام است؟
ج ص 212: نظریه نصب و انتخاب هستند که هر دو نظریه حکومت و ولایت در عصر غیبت از آن فقیه جامع الشرایط است.
38) ص212: نظریه انتخاب را مختصراً توضیح دهید.
ج ص212: بر اساس این نظریه، مردم از میان واجدان شرایط رهبری شخصی را بر می گزینند.
فقیهان جامع شرایط، پیش از انتخاب مردم، تنها واجد صلاحیت رهبری هستند، اما پس از آن حاکمیت و ولایت فقیه فعلیت و مشروعیت می یابد، که دو رکن دارد: شرایط و الزامات دینی؛ یعنی مردم نمی توانند هر کسی را انتخاب نمایند و محدود به شریعت اند، دیگری رضایت و گزینش مردم است. مشروعیت ولایت فقیه الهی و مردمی است.
39) ص215: نظریه نصب را مختصراً توضیح دهید.
ج ص215: درعصر غیبت، فقهای واجد شرایط به صورت نصب عام از سوی امام معصوم به ولایت و حکومت منصوب شده اند، که تنها از ناحیه شارع مقدس است و مردم نقشی در مشروعیت ندارند. مردم در کارآمدی حاکمیت نقش آفرین اند.
((خدایا دیدگانم را بینا و پر نور نما تا بتوانم در راه خدمت به همنوعانم مفید واقع شوم))
دوست فاینداتور، نظر شما با موفقیت ثبت شد.
(پس از تایید، نمایش داده می شود.)