توجه

منو

اَبَرکاوان - تاریخ قشم

تعداد رای ها:

تاریخ قشم (در عهد ساسانی و دوران اسلامی)


قشم همواره از مقاصد سفرهای گردشگری است و بسیار مورد توجه است.کسانی که با تور قشم سفر می کنند همواره از این موضوع که سفر قشم تجربه ای متفاوت سخن به میان می آورند.اما همیشه یک موضوع باعث لذت بخش تر شدن یک سفر گردشگری به هر مقصدی است و آن آگاهی داشتن از تاریخ و وقایع مردمان و شهر موردنظر برای سفر است.این آگاهی از هر نوع اطلاعاتی می تواند باشد به عنوان مثال همین قشم این بسیار جالب خواهد بود که بدانیم شهر درگاهان یا درگهان که بخشی از قشم است نام باستانی و اصلی این جزیره بسیار زیباست که از هزاران سال پیش به نوعی خودش را حفظ نموده است.یا اینکه مسجد برخ قدیمی ترین مسجد آن و ساخته دست اولین مسلمانانی است که پا به این جزیره زیبا نهادند.دانستن همه این ها به داشتن یک سفر لذت بخش خاص آن که تور قشم باشند کمک خواهند کرد.
و اما تاریخ قشم بحث درباب تاریخ شهر قشم در دوران های دور و باستان بسیار سخت است و یکی از دلایل آن کمبود منابعی است که ما را از اوضاع این شهر در عهد باستان با خبر سازند.البته این امر می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که یکی از آن می توان این باشد که این مناطق در عهد باستان اوضاعی آرام و به دور از تنش داشتند و از آنجایی که منابع معمولا حوادث و اتفاقات مهم و حساس را ثبت می کند این مناطق از چشم تاریخ نویسان به دور افتاده اند.این ما را بر آن داشت تا تاریخ قشم را بازسازی کنیم که بسیار مهم است.البته آن چه که در این مطلب ارائه می گردد تاریخ و وضعیت این شهر در اواخر عصر ساسانی و قرون اولیه اسلامی است.آنچه که بر شما عرضه می گردد حاصل کار و تلاش فراوان بر روی مجموعه فراوانی از منابع تاریخی است.

ابرکاوان


در عهد ساسانی قشم را ابرکاوان می نامیدند.البته این نام از منابع دوره اسلامی یک دسته آن منابعی که ضمن حوادث دوران فتوح به این منطقه اشاره کردند مانند:طبری،فتوح البلدان بلاذری و.....،دسته دیگر سفرنامه نویسان اسلامی چون ابن حوقل هستند که با سفر به این مناطق ما را از اوضاع و احوال جزیره قشم آگاه ساختند.از قشم در منابع اسلامی تحت نام های ابرکاوان[۱]ابرکافان[۲] و بنی کاوان[۳] یاد شده است.ابرکاوان از نظر اسمی شباهت فراوانی به اسم شهرهای مجاور خود در عهد ساسانی چون ابرقباد(شهری ایرانی و باستانی در مجاورت اهواز)ابرشهریار و باربابک دارد[۴].کاوان در اصل نام یک شخص خاصی است[۵].در فارسی میانه یعنی فارسی عهد ساسانی ابرکاوان به معنی از تبار کاوان است.که جالب است بدانید نام باستانی کاوان تحت عنوان درگاهان یا درگاهان باقی ماند که هم اکنون نام شهری در ۲۵ کیلومتری غرب قشم است.
عکس هایی از شهر درگهان

'ابرکاوان
جزیره قشم
دیدنی های قشم

بر طبق نظر مورخان ایرانی و اسلامی چون ابن حوقل،استخری ابرکاوان بخشی از ایالت اردشیر خوره(یکی از پنج شهر استان پارس یا فارس در عهد ساسانی) هرچند برخی از مورخان آن را تابع و بخشی از استان کرمان دانسته و به حساب آورده اند.در سال ۲۳هجری قمری /۶۴۳ یا ۶۴۴ میلادی این جزیره توسط مسلمانان به رهبری عثمان بن ابی عاصی با نیروهایی از قبیله عبدالقیس فتح می شود.در منابع اشاره می گردد که عثمان بن ابی عاصی با نیروهایی وارد جزیره شد و مرزبان کرمان که در قشم یا ابرکاوان بود با نیروهای اندک خود به مقاومت پرداخت اما این مقاومت دوامی نیاورد و مرزبان کرمان کشته شد.[۶]ابرکاوان یا قشم امروزی در عهد ساسانی و اوایل دوران اسلامی شهری بسیار اباد و پر رونق و قابل بوده است.شهری با روستای های فراوان و آباد که تولید کنندگانی قدرتمند در تولید خرما بوده اند هرچند که در کنار خرما،درخت سایر میوه ها نیز پرورش و مورد استفاده قرار می گرفته است.مسلمانان بعد از ورود به شهر مسجدی را در شهر بنا می کنند که گویا شکل اصلی آن تا سال ۳۳۳ همچنان باقی بوده است،اما بعده ها ترمیم و بازسازی می شود که مسجد شیخ برخ یادگاری از آن است.از این مسجد در دوران بنی امیه به عنوان دژ نظامی نیز استفاده می شده است.
مسجد شیخ برخ

' بنی کاوان
مسجد شیخ برخ
مسجد شیخ برخ جزیره قشم

مسجد قبا بعد از شیخ برخ از قدیمی ترین مساجد و بناهای قشم که به دوران اسلامی باز می گردد.

مسجد قبا
مسجد قبا شهر ابرکاوا
مسجد قبا ایران

اما نکته مهم این جزیره مسئله تجارت است این جزیره از لنگرگاه ای اصلی کشتی های تجاری از روزگاران کهن تا به امروز بوده است.درعهد ساسانی از این جزیره به عنوان یک مرکز مهم تجارت دریایی برای تبادل کالا و تجارت با چین و حتی ژاپن استفاده می شده است و در کنار بند سیراف برای خود حائز اهمیت فراوانی بوده است که در دوران اسلامی نیز نه تنها از این اهمیت کاسته نمی شود بلکه حتی به مهم ترین جزیره تجاری در سراسر خلیج فارس،دریای مکران(عمان امروزی)،و اقیانوس هند برای تجارت با مناطق شرقی آسیای چون چین و هند حتی به شکلی ژاپن بدل می شود.این موضوع باعث رونق فراوان جزیره می شود که زمانی مورخان سفرنامه نویسان اسلامی چون ابن حوقل،مسعودی از مردمان آن تحت عنوان مردمانی باعزت،شریف و ثروتمند یاد می کنند.کارگاه های امروزی که در مناطق جنوبی جزیره قرار دارند و به شکلی قدیمی و سنتی به کشتی سازی مشغول هستند هم میراث کوچکی از همان زمان های دور هستند.اما ابرکاوان یا لافت یا همان قشم امروزی در حدود قرن چهارم دچار زلزله ای مهیب می گردد که آسیب فراوانی به شهر وارد می سازد.
اگر در منابع اسلامی به دنبال اطلاعاتی درباره ی قشم بودید باید با دونام آن را بیابید یک نام ابرکاوان و دیگری لافت است.آنچه که عرضه شد مطالب و اطلاعاتی از جزیره قشم است که از منابع مختلف به دست آمده است.
منابع از یک داستان دیگر در ابرکاوان و قشم خبر می دهند به خصوص محمد بن جریر طبری مورخ قرن سوم و چهارم هجری قمری.این داستان به طور خلاصه اشاره دارد به یک مردی به اسم شیبان بن عزیز یشکری که قبل از قیام ابومسلم خراسانی همراه به عده ای از اهالی خراسان بر علیه حکومت بنی امیه قیام و شورش کرد که بعد از نبردی های با خاندان اموی به جزیره ابرکاوان آمد،بعد از مدتی مقاومت راهی عمان شده و در آنجا شکست می خورد[۷].


منابع
[۱]بلاذری،فتوح البلدان،ترجمه محمد توکل،نشر نقره،۱۳۳۷،ص۵۴۵ و ابی هبیرة،خلیفة بن خیاط،تاریخ خلیفه،تحقیق و تصحیح مصطفى نجیب فوّاز و حکمت کشلى فوّاز،ص ۲۵۲
[۲]مستوفی قزوینی،حمدالله،تصحیح امیر دبیر سیاقی،تهران،۱۳۳۶،ص ۱۶۵
[۳]یاقوت حموی،معجم البلدان،بیروت دارالصادر الطباء و النشر،ج ۲،ص ۱۳۹ و عبدالرحمن ابن خلدون،تاریخ ابن خلدون،ترجمه عبدالمحمد آیتی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،۱۳۸۳،ج۲،ص ۲۸۱ و مسعودی،مروج الذهب،ترجمه ابوالقاسم پاینده،انتشارات علمی و فرهنگی،۱۳۷۸،ج۱،ص ۱۰۸
[۴]ابن حوقل،صورة الارض،انتشارات دارالصادر،بیروت،۱۹۳۸م،ص ۳۰۰
[۵]معجم البلدان،منبع پیشین،جلد۲،ص۵۳
[۶]بلاذری فتوح البلدان،منبع پیشین،ص ۵۳۹
[۷]طبری،محمد بن جریر طبری،تاریخ طبری،ترجمه ابوالقاسم پاینده،انتشارات اساطیر،۱۳۶۲،ج ۱۰،صص ۴۵۱۳ تا ۴۵۱۶

سایر منابع مورد استفاده
J. M. Kinneir, A Geographical Memoir of the Persian Empire, London, ۱۸۱۳.
A. T. Wilson, The Persian Gulf, Oxford, ۱۹۲۸


مطالب مرتبط با تور قشم




Share

 


نظرات:
صفاهیه  (۲۴ دی۱۳۹۴   ساعت :  ۵۳: ۱۸ ) 
بهترین مطلبی بود که راجع به قشم در زمان های قدیم خوندم
پارسیان  (۲۴ دی۱۳۹۴   ساعت :  ۳۱: ۱۸ ) 
خیلی خوب مختصر و مفید و علمی سایتتون عالی



به کانال تلگرام در فاینداتور بپیوندید